Endometrioza i jej leczenieEndometrioza i jej leczenie
Endometriozę leczy się lekami albo operacyjnie. Wyjaśniamy, kiedy wystarczy leczenie farmakologiczne, kiedy potrzebna jest laparoskopia i czym różni się operacja oszczędzająca od radykalnej.
Najkrótsza odpowiedź
Endometriozę leczy się farmakologicznie (leki przeciwbólowe i hormonalne) albo operacyjnie. Operację, najczęściej laparoskopową, rozważa się, gdy leki nie pomagają lub nie można ich stosować, gdy w badaniach widać torbiele albo głębokie nacieki na jelitach, pęcherzu czy moczowodach, a także przy problemach z zajściem w ciążę [1]. Zabieg może być oszczędzający, z zachowaniem narządów rodnych, albo radykalny, z usunięciem macicy, zwykle po zakończeniu planów rozrodczych [1][2].
Spis treści
Celem leczenia endometriozy jest zmniejszenie bólu, poprawa jakości życia i, jeśli pacjentka tego chce, zwiększenie szansy na ciążę. Nie ma jednej metody dla wszystkich: wybór zależy od objawów, rozległości choroby, wieku i planów rozrodczych.
Jakie są metody leczenia endometriozy?
Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Rozrodu Człowieka i Embriologii (ESHRE) wymieniają trzy główne drogi leczenia [1]:
- Leki przeciwbólowe (np. niesteroidowe leki przeciwzapalne) – łagodzą ból, ale nie hamują choroby.
- Leczenie hormonalne – progestageny lub tabletki antykoncepcyjne jako pierwszy wybór, a gdy nie działają, m.in. analogi lub antagoniści GnRH. Hamuje aktywność ognisk, ale ich nie usuwa.
- Leczenie operacyjne – usunięcie ognisk endometriozy, torbieli i nacieków, najczęściej metodą laparoskopową. Więcej o zabiegu w Instytucie: leczenie endometriozy.
| Metoda | Dla kogo zwykle | Co daje |
|---|---|---|
| Leczenie hormonalne | Pacjentki z bólem, bez wskazań do pilnej operacji | Mniej bólu, zahamowanie choroby na czas leczenia |
| Operacja oszczędzająca | Pacjentki planujące ciążę lub chcące zachować narządy rodne | Usunięcie ognisk, mniej bólu, szansa na poprawę płodności |
| Operacja radykalna | Zaawansowana choroba po zakończeniu planów rozrodczych | Usunięcie ognisk wraz z macicą, mniejsze ryzyko nawrotu |
Kiedy potrzebna jest operacja endometriozy?
Lekarz proponuje leczenie operacyjne najczęściej, gdy [1][2]:
- leczenie farmakologiczne nie zmniejsza bólu, powoduje uciążliwe skutki uboczne albo są przeciwwskazania do jego stosowania,
- badania obrazowe pokazują głęboką endometriozę naciekającą jelito, pęcherz moczowy lub moczowody,
- w jajnikach są torbiele endometrialne (endometrioma),
- pacjentka ma problem z zajściem w ciążę – wtedy decyzję o operacji podejmuje się wspólnie ze specjalistą leczenia niepłodności, biorąc pod uwagę m.in. rezerwę jajnikową.
Leczenie oszczędzające czy radykalne?
Leczenie oszczędzające (zachowawcze) wybiera się głównie u kobiet, które planują ciążę albo chcą zachować narządy rodne. Chirurg usuwa ogniska endometriozy z otrzewnej, jajników, jelit czy pęcherza możliwie najmniej inwazyjnie i przywraca prawidłową anatomię miednicy. Celem jest zmniejszenie bólu, poprawa płodności i ograniczenie ryzyka nawrotu.
Leczenie radykalne stosuje się zwykle u pacjentek z zaawansowaną chorobą, które nie planują już ciąży. Oprócz usunięcia wszystkich widocznych ognisk obejmuje usunięcie macicy. Wytyczne podkreślają, że samo usunięcie macicy bez wycięcia ognisk endometriozy nie wystarcza [1][2].
Wykonywanie zabiegów chirurgicznych w leczeniu endometriozy jest procesem bardzo skomplikowanym i wymagającym najwyższych umiejętności, precyzji i wiedzy, szczególnie w przypadku głęboko naciekającej endometriozy. Dlatego zabiegi te powinny być przeprowadzane wyłącznie w specjalistycznych centrach leczenia endometriozy, przez zespoły multidyscyplinarne doświadczonych specjalistów, z użyciem nowoczesnego sprzętu, metodą laparoskopową lub robotową.dr n. med. Mikołaj Karmowski, kierownik Instytutu Endometriozy, specjalista ginekolog
Jak wygląda laparoskopia endometriozy?
Laparoskopia to operacja przez kilka niewielkich nacięć (zwykle 5–10 mm) w powłokach brzucha. Kamera daje kilkukrotnie powiększony obraz w jakości 4K lub 3D, a zminiaturyzowane narzędzia pozwalają precyzyjnie usuwać zmiany w trudno dostępnych miejscach, z ochroną nerwów miednicy. Zalecenia ESGE, ESHRE i WES dotyczące głębokiej endometriozy wskazują, że takie operacje powinny wykonywać doświadczone zespoły, w razie potrzeby z udziałem chirurga i urologa [2].
- Chirurg stopniowo odsłania kolejne obszary i usuwa ogniska endometriozy, korzystając m.in. z kleszczyków bipolarnych, mikronożyczek i energii plazmy argonowej.
- W wybranych sytuacjach stosuje się zieleń indocyjaninową (ICG) w świetle bliskiej podczerwieni, która pomaga ocenić ukrwienie moczowodów i jelita oraz uwidocznić część zmian [3].
- Po usunięciu ognisk można zastosować środki barierowe, które zmniejszają ryzyko zrostów.
- Nacięcia zszywa się drobnymi szwami, dzięki czemu blizny są mało widoczne.
Co dzieje się po operacji endometriozy?
Po laparoskopii pobyt w szpitalu jest zwykle krótki, a długość rekonwalescencji zależy od zakresu zabiegu – szczegóły omawia lekarz przed operacją. Endometrioza może nawracać, dlatego ważne są wizyty kontrolne. U pacjentek, które nie planują ciąży w najbliższym czasie, ESHRE zaleca rozważenie leczenia hormonalnego po operacji (np. wkładki z lewonorgestrelem lub tabletek antykoncepcyjnych), które zmniejsza ryzyko nawrotu dolegliwości [1].
Podejrzewasz endometriozę?
Umów konsultację ze specjalistą Instytutu Endometriozy we Wrocławiu.
Najczęściej zadawane pytania
Leki hormonalne łagodzą objawy i hamują aktywność choroby, ale nie usuwają istniejących ognisk ani torbieli. Po ich odstawieniu dolegliwości często wracają [1].
Tak, ryzyko nawrotu istnieje. Zmniejsza je możliwie dokładne usunięcie ognisk przez doświadczony zespół oraz leczenie hormonalne po zabiegu u pacjentek, które nie planują ciąży [1][2].
U części pacjentek tak. ESHRE wskazuje, że laparoskopowe usunięcie ognisk we wczesnych stadiach choroby może poprawić szansę na ciążę. Przy torbielach jajników trzeba jednak ocenić wpływ zabiegu na rezerwę jajnikową, dlatego decyzję podejmuje się indywidualnie [1].
Samo usunięcie macicy nie wystarcza. Konieczne jest także usunięcie wszystkich widocznych ognisk endometriozy. To rozwiązanie dla pacjentek z zaawansowaną chorobą, które nie planują już ciąży [1][2].
Źródła
- Becker CM i in. ESHRE guideline: endometriosis. Human Reproduction Open, 2022. doi:10.1093/hropen/hoac009 [dostęp online: 26.10.2026]
- Keckstein J i in. Recommendations for the surgical treatment of endometriosis. Part 2: deep endometriosis (ESGE, ESHRE, WES). Human Reproduction Open, 2020. doi:10.1093/hropen/hoaa002 [dostęp online: 26.10.2026]
- Raffone A i in. The use of near infra-red radiation imaging after injection of indocyanine green (NIR-ICG) during laparoscopic treatment of benign gynecologic conditions. A systematic review. Medicina (Kaunas), 2022. doi:10.3390/medicina58060792 [dostęp online: 26.10.2026]
Treści w Instytucie Endometriozy mają charakter informacyjny i nie zastępują konsultacji z lekarzem. Nie stawiamy diagnoz ani nie dobieramy leczenia przez internet. Jeśli masz silny ból, krwawienie lub gorączkę, skontaktuj się z lekarzem albo zadzwoń pod 112. Konsultację umówisz pod numerem 71 749 86 77.
Autor wpisu
Redakcja Instytutu Endometriozy
Instytut Endometriozy · EuroMediCare Szpital Specjalistyczny, Wrocław
Teksty przygotowujemy na podstawie aktualnych wytycznych ESHRE i PTGiP oraz doświadczenia zespołu Instytutu. Źródła podajemy pod każdym artykułem, a teksty medyczne przeglądamy co najmniej raz w roku.
Spis treści
Instytut Endometriozy · Wrocław
Umów konsultację ze specjalistą od endometriozy
Diagnostyka, leczenie operacyjne i opieka wielospecjalistyczna w EuroMediCare.
Umów konsultację Rejestracja: 71 749 86 77 Koordynatorka: 888 724 444Koordynatorka pacjentek: pon.–pt. 9:00–17:00
